تریپس گل غربی
Frankliniella occidentalis (تریپس غربی گل)، آفت مهاجمی است که بومی جنوب غربی ایالاتمتحده آمریکا بوده اما امروزه به دلیل تجارت گیاهان آلوده، در اروپا، استرالیا، آمریکای جنوبی و بخشهایی از آسیا گسترش یافته است.
چرخه زندگی و زیستشناسی
- ریختشناسی: حشرات بالغ کشیده، به طول ۱–۱.۴ میلیمتر و با تنوع رنگی (زرد تا قهوهای تیره). نرها زرد کمرنگ و مادهها در فصلهای مختلف تغییر رنگ میدهند.
- چرخه زندگی: مادهها ۴۰–۱۰۰ تخم در بافت گیاهی میگذارند. پورهها از میوهها و برگهای جوان تغذیه کرده و چهار سن پورگی را طی میکنند. بالغین ۲–۵ هفته یا بیشتر زندگی میکنند و در شرایط گرم و خشک رشد بهتری دارند.
- تولیدمثل: مادهها عمدتاً از تخمهای بارور نشده نر و از تخمهای بارورشده ماده تولید میکنند.
طیف میزبانی و خسارت
این آفت علاوه بر خسارت مستقیم (نقاط نقرهای روی برگ، بدشکلی میوه)، با انتقال ویروس پژمردگی لکهای گوجهفرنگی (TSWV) آسیب غیرمستقیم وارد میکند.
- طیف میزبانی: بیش از ۵۰۰ گونه گیاهی. در ایران عمدتاً محصولات گلخانهای (خیار، گوجه، فلفل) و گیاهان زینتی مانند رُز را آلوده میکند.
- انتقال ویروس: پورههای آلوده به ویروس TSWV با تغذیه بیشتر و طول عمر طولانیتر، خسارت را تشدید میکنند.
تأثیرات اقتصادی و کشاورزی
- گلخانههای سبزیجات: آلودگی به تریپس سبب کاهش ۱۵–۳۰ درصدی بازارپسندی میوه به دلیل برنزه شدن و انتقال ویروس میشود.
- محصولات زینتی: در رُز، حتی تراکم کم تریپس (۱۰–۳۵ تریپس بالغ) ماندگاری گل را ۶.۴–۴۳.۵ درصد کاهش داده و آسیب نکروتیک به گلبرگها باعث کاهش کیفیت صادرات میشود.
- استانهای پرخطر: تهران، مرکزی، خوزستان و فارس با آلودگی شدید در محصولات سبزی و باغی.
- آسیبپذیری گلخانهها: گلخانههای نیمه محافظت شده در مناطق معتدل ایران به دلیل شرایط اقلیمی مطلوب، بیشتر در معرض طغیان تریپس هستند.
- زیان به صادرات:
- رُز: خسارت تریپس کیفیت گلبرگها را کاهش داده و ۳۰–۵۰ درصد افت قیمت در بازارهای جهانی ایجاد میکند.
- محدودیتهای قرنطینهای: محمولههای آلوده طبق استانداردهای جهانی ممکن است رد شوند.
- راهبردهای مدیریت تلفیقی آفات (IPM)
- پایش:
- تلههای چسبنده آبی به دلیل جذب شدن تریپس به نور آبی مؤثرند. ترکیب با جلبکنندههای شیمیایی دقت پایش را افزایش میدهد.
- کنترل زیستی:
- شکارگرها: استفاده از سن Orius و کنههای Neoseiulus cucumeris برای سرکوب پورهها.
- قارچهای بیمارگر: Metarhizium anisopliae (نژاد CQMa421) در آزمایشها مزرعه، جمعیت تریپس را ۵۰–۷۰ درصد کاهش داد. اما تداوم در اسپری Metarhizium anisopliae سطح آفت را همانند کاربرد روشهای کنترل شیمیایی کاهش میدهد.
- روش های زراعی:
- کاشت گیاهان غیر میزبان (مثلاً گیاهان بدون گل) و حذف گیاهان میزبان ثانویه مانند تاتوره.
- راهکارهای نوین:
- تداخل RNA (RNAi): کارایی کنترل تریپس در گلخانهها با اسپری کردن dsRNA با کیتوسان- فرموله شده با ژنهای هدف مانند ژنهای Snf7 یاvATPase (۸۲.۴ درصد) در مقایسه با اسپری dsRNA بدون فرموله (۵۹.۲ درصد) بالاتر است.
- فرمولاسیون مقاوم به UV: کی توسان از تخریب dsRNA در محیط جلوگیری کرده و ماندگاری آن را افزایش میدهد.
چالشها و جهتگیریهای آینده
- مقاومت به حشرهکشها: مقاومت سریع به ترکیبات شیمایی مانند ایمیداکلوپرید نیاز به راهکارهای جایگزین را نشان میدهد.
- ایمنی زیستی: روشهای مبتنی بر RNAi تأثیر کمتری بر گونههای غیر هدف (مانند Spodoptera exigua) دارند.
نتیجهگیری
در ایران، خسارت سالانه تریپس غربی گل حدود ۱۰–۲۰ درصد درآمد محصولات گلخانهای و زینتی را کاهش داده و کشاورزان خردهپا بیشترین آسیب را میبینند. حل این بحران نیازمند اجرای هماهنگ IPM، حمایت دولت از عوامل بیولوژیک و پژوهش برای راهکارهای مدیریت مقاومت منطقهای است.
کمک و مشاوره
رایگان
نیاز داری؟
تماس با ما
