کرم خوشه خوار انگور (Lobesia botrana)
شبپره اروپایی انگور یا کرم خوشه خوار انگور (Lobesia botrana) یک آفت مخرب انگور است که عملکرد و کیفیت میوه را در سطح جهانی تحت تاثیر قرار میدهد. این آفت که خاستگاه آن اروپاست، به تاکستانهای شیلی، آرژانتین و مدیترانه گسترش یافته و پیامدهای اقتصادی جدی به همراه داشته است [1, 2]. این مقاله به بررسی زیستشناسی، تاثیر کشاورزی و راهکارهای مهار گسترش این آفت میپردازد.
زیستشناسی و چرخه زندگی
- تعداد نسل
- سالانه ۲ تا ۵ نسل بسته به آبوهوا (۲ نسل در مناطق خنک مانند آلمان، ۳–۴ نسل در مناطق گرمتر مانند ایتالیا)[3].
- ایران: معمولاً ۳ نسل در سال با پیک پرواز متفاوت در مناطق مختلف:
- کردستان: پیک در اوایل خرداد (نسل اول)، اواخر خرداد (نسل دوم) و مرداد–شهریور (نسل سوم) [4].
- خرمآباد: الگوی مشابه در ارقام عسکری، یاقوتی و کشمشی [5].
- مراحل رشد
- تخمها: بهصورت تکی روی غنچههای گل یا حبههای انگور گذاشته میشوند.
- لاروها: در نسل اول از گلها تغذیه میکنند و در نسلهای بعدی در حبهها تونل ایجاد میکنند [1].
- شفیرهها: زمستان را در پیلههای ابریشمی زیر پوست درخت یا در خاک سپری کرده و در بهار از پیله خارج میشوند [2, 6].
- رفتار: هر ماده ۳۰–۵۰ تخم میگذارد. با تغذیه لاروها عفونتهای قارچی ثانویه مانند Botrytis cinerea ایجاد میشود [1].
شناسایی و ریختشناسی
- حشرات بالغ: طول بالها ۱۰–۱۳ میلیمتر؛ بالهای جلویی با الگوی موزاییکی از خاکستری، قهوهای و طلایی [1].
- لاروها: زرد-سبز با کپسول سر تیره؛ طول ۱۲–۱۰ میلیمتر [7].
- شفیرهها: قهوهایرنگ و محصور در پیلههای ابریشمی [6].
- شناسههای کلیدی شامل الگوی تغذیه لاروها و نشانههای بال حشرات بالغ، که آن را از گونههای مشابه متمایز میکند.
دامنه میزبانی و خسارت
- میزبان اصلی: Vitis vinifera (انگور شرابی و تازه خوری). میزبانهای ثانویه: زیتون، گیلاس و توتها [2].
- علائم خسارت
- مستقیم: لاروها با حفر تونل در گلها/حبهها باعث خشکیدگی و ریزش زودرس گل/میوه میشوند. شبکههای تار، فضولات لاروی و حبههای چروکیده نشانههای آلودگی هستند.
- غیرمستقیم: افزایش حساسیت به عفونتهای Botrytis cinerea و Aspergillus، کاهش بازارپسندی میوه [1, 3].
- خسارت در تاکستانهای ایران
- ارقام حساس
- یاقوتی: آلودگی بالا به دلیل خوشههای فشرده و پوست نازک حبهها [5].
- کشمشی بوانات و رطبی سفید زرقان: آسیبپذیر در برابر تغذیه لاروها و عفونتهای قارچی [8].
- ارقام مقاوم
- سفید انگور قوچان و صاحبی سیاه: دارای ویژگیهای آنتیزنوتیک (بازدارنده تخمگذاری) و آنتیبیوتیک (کاهش بقای لاروها) [8].
- فخری: جمعیت کم تخم/لارو به دلیل خوشههای باز و پوست ضخیمتر [5].
- ارقام حساس
تأثیر اقتصادی و کشاورزی
- جهانی: سالانه بیش از ۵۰۰ میلیون یورو در اروپا (ایتالیا، اسپانیا، فرانسه) به دلیل کاهش عملکرد و هزینههای کنترل. محدودیتهای قرنطینهای صادرات را مختل میکند.
- ایران: کاهش ۳۰–۲۰ درصدی عملکرد در استانهایی مانند فارس و قزوین، تهدید صادرات انگور تازه و کشمش [8].
- کانونهای بحرانی: آلودگی شدید در خرمآباد (روستای صفیآباد) و کردستان (سنندج، سقز) [4, 5].
- ریسک صادرات: محدودیتهای قرنطینهای در بازارهای جهانی خسارات مالی را تشدید میکند [8].
- راهکارهای کنترل
- کنترل شیمیایی
- حشرهکشهایی مانند اسپینوساد و لوفنورون خسارت لاروها را ۶۰–۴۰ درصد کاهش میدهند (کاربرد در نسلهای دوم و سوم) [5].
- نظارت بر مقاومت بسیار مهم است، زیرا استفاده بیشازحد از پیرتروئیدها (مثل دلتامترین) خطر از دست دادن کارایی را به همراه دارد [7].
- کنترل بیولوژیک
- قارچهای بیمارگر حشرات: Beauveria pseudobassiana و Metarhizium robertsii در زمستان ۸۸–۸۰ درصد مرگومیر در شفیرهها ایجاد میکنند [2].
- باسیلوس تورنجینسیس (Bt): فرمولاسیونهای پودری در ارقام با خوشههای باز کارایی بالا دارند [9].
- زنبور Trichogramma spp.: حدود ۶۴–۲۲ درصد پارازیتیسم در آزمایشهای مزرعهای [7].
- روشهای به زراعی
- هرس برای بهبود جریان هوا و کاهش ریز اقلیمهای مناسب لاروها [3].
- بهداشت (از بین بردن خوشههای آلوده).
- اخلال جفتگیری
- انتشار فرومون جنسی جفتگیری را مختل میکند، که در ۱۴۰,۰۰۰ هکتار از تاکستانهای اروپا استفاده میشود. کاهش ۷۰ درصدی مصرف حشرهکشها [1].
- مدیریت یکپارچه آفات (IPM)
- ترکیب پایش، تلههای فرومونی و درمانهای انتخابی برای تعادل اهداف اکولوژیکی و اقتصادی [1].
سخن پایانی
Lobesia botrana تهدیدی جدی برای تاکستانهای جهانی است و مدیریت یکپارچه آفات را ضروری میسازد. اگرچه روشهای شیمیایی درمان سریعی فراهم میکنند اما مساله مقاومت به حشرهکشها، ضرورت کاربرد راهکارهای مبتنی بر عوامل کنترل بیولوژیک (مثل قارچهای بیماریزا) و اختلال جفتگیری را نشان میدهد. پژوهشهای بیشتر درباره ارقام مقاوم به تغییرات اقلیمی و آفتکشهای سازگار با محیطزیست، برای مدیریت بلندمدت این آفت حیاتی است.
رفرنس
کمک و مشاوره
رایگان
نیاز داری؟
تماس با ما
